Anayasa Mahkemesi'ne Bireysel Başvuru Hakkı

Ülkemizde 2010 tarihinde yapılan halkoylaması ile Anayasa’nın yargı alanındaki değişiklikleriyle kabul edilen bireysel başvuru, kişilerin Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi kapsamında Anayasa’da koruma altına alınan temel hak ve özgürlüklerinin kamu gücünün işlemleri, eylemleri veya ihmali yoluyla ihlal edilmesi üzerine başvurabilecekleri bir hak arama yoludur. Ancak bunun için kişilerin diğer tüm idare ve yargıya başvuru yollarını tüketmeleri aranır, dolayısıyla ikincil niteliğe sahiptir.

Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi önüne Türkiye aleyhine çok dava gelmektedir, öyle ki sözleşmeye taraf diğer devletlerden oldukça fazladır. Aynı zamanda bu davaların çoğu kez Türkiye aleyhine de sonuçlandırıldığı görülebilmektedir, yine bu diğer taraf devletlere olduğunun genelde aksine böyledir. Bu nedenlerle bireysel başvuru yoluyla Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’ne ülkemize karşı yapılan başvuruların azaltılması amacı güdülmüştür. Nitekim Avrupa Konseyi’nin de buna değinen bir tavsiye kararı mevcuttur.

          

Bireysel başvuru yapabilmek için bireyler açısından bağlayıcı ve emredici kamu gücü işlemlerinin ihlali gereklidir, ayrıca genel düzenleyici işlemler (kanun içtüzük gibi yasama işlemleri ile tüzük, yönetmelik gibi idarenin düzenleyici işlemleri) doğrudan bireysel başvuru konusu yapılamaz. Fakat elbette ki bunların kişiye uygulanıp hak ihlali oluşturduğu takdirde bireysel başvuru yapılabilmelidir. Türkiye’den başka ülke vatandaşları olan yabancıların da bu hakkı sınırlandırılmış bir biçimde kullanabileceği kabul edilmiştir, bu sınır yalnızca Türk vatandaşlarının sahip olduğu ve hukukumuzun yabancılar için sınır çizdiği haklardır. Yani yabancılar kendilerine tanınan haklarla ilgili bireysel başvuruda bulunabilirken, sadece Türk vatandaşlarına tanınmış olan ve onların kullanamayacağı haklarla ilgili bu olanağa sahip değildirler.

Tüzel kişiler için ise örgütlenme veya hak arama hürriyeti çerçevesinde sadece tüzel kişiliğe ait haklarının ihlal edildiği gerekçesiyle bireysel başvuruda bulunulabilir. Üyelerinin haklarını savunmak için başvuruda bulunamazlar. Bunlar özel hukuk tüzel kişileri için geçerli olmakla birlikte kamu tüzel kişilerinin bireysel başvuru hakkı yoktur.

Bireysel başvuru; ihlallerin engellenmesi ve düzelmesi için bireylerin kullanabileceği yolları artırarak insan haklarının daha etkin korunmasına, hukuk ve demokrasinin güçlenmesine olanak sağlayacaktır.    

Alara Naçar  

Detaylı bilgi için Ankara Barosu'nunun yayınladığı 66 soruda Anayasa Mahkemesine Bireysel Başvuru Kılavuzu'na aşağıdaki bağlantıdan ulaşabilirsiniz:
http://www.ankarabarosu.org.tr/Siteler/2012yayin/2011sonrasikitap/66-Soruda-Anayasa-Mahkemesine-Bireysel-Basvuru.pdf