Seçim Sonrası Olası 9 Senaryo

7 Haziran 2015 Milletvekili Genel seçimleri geride kaldı.
Aldıkları oy oranları doğrultusunda AKP’nin oy oranı düştü, CHP yerinde kaldı, MHP artırdı, HDP ise barajı geçti.
Seçim sonuçları değerlendirildiğinde,bBu durum hiçbir siyasi partiye tek başına iktidar olanağı sağlamadığından, seçim sonucunda çok ihtimalli senaryolar gündeme geldi. Gözler şimdi partilerin başkanlarında ve hükümetin kurulması için nasıl bir yol izleyeceklerinde.

"Bakanlar Kurulu" başlığını taşıyan Anayasanın 109. maddesinde, bu konuda sadece "Başbakan, Cumhurbaşkanı'nca, Türkiye Büyük Millet Meclisi üyeleri arasından atanır" hükmü bulunmaktadır. Ayrıca Cumhurbaşkanı, hükümet kurma görevlendirmesi yaparken, aday lidere, hükümeti nasıl kuracağını sorulabilir.Eğer 276 milletvekillik destek görünmezse en çok milletvekili bulunan partiye görev verilmeyebilir.

Keza 9. Cumhurbaşkanı Süleyman Demirel, 28 Şubat sürecini takip eden dönemde Tansu Çiller'e, "güvenoyu alamayacağı" gerekçesiyle hükümeti kurma görevi vermemişti. Hükümeti kurma görevi alan lider eğer 276 milletvekilinin desteği olmadan bir Bakanlar Kurulu listesi sunarsa Cumhurbaşkanı onaylamayabilir. Bu konuda da anayasada Cumhurbaşkanı'nı bağlayıcı bir hüküm bulunmamaktadır. Türkiye'de hükümetler, TBMM'de güvenoyu aldıktan sonra değil, Cumhurbaşkanı, hükümeti kurma görevi alan liderin hazırladığı Bakanlar Kurulu listesini onaylandığı anda resmen kurulmuş oluyor.

         

Türkiye Cumhuriyeti Anayasası çerçevesinde oluşabilecek hükümet senaryoları ise şu şekildedir:  

1.     AKP azınlık hükümeti kurarak dışardan herhangi bir partinin desteğini alabilir. ( 259 + ? )

2.     AKP-CHP koalisyon hükümeti kurulabilir. Bu iki partinin seçilen milletvekili sayısının toplamı güvenoyu almak için yeterli olacaktır. ( 259 + 131 = 390 )

3.     AKP-MHP koalisyon hükümeti kurulabilir. Bu iki partinin seçilen milletvekili sayısının toplamı bunu gerçekleştirip güvenoyu almak için yeterli. ( 259 + 80 = 339 )

4.     AKP-HDP koalisyon hükümeti kurulabilir. Bu iki partinin de seçilen milletvekili sayısının toplamıbunu gerçekleştirip güvenoyu almak için yeterli. ( 259 + 81 = 340 )

5.     CHP-MHP-HDP koalisyon hükümeti kurulabilir. Üç partinin milletvekili sayıları ile bu mümkün.( 131 + 80 + 81 = 292 )

6.     CHP-MHP tarafından kurulacak azınlık koalisyonunun HDP tarafından dışardan desteklenmesiyle (ve hatta teknik olarak AKP tarafından da desteklenmesi mümkün) meclisten güvenoyu alınabilir. ( 131 + 80 = 211 o 81 )

7.     CHP azınlık hükümeti kurarak, dışardan birden bir ve birkaç partinin desteğini alarak, 276 güvenoyu sayısını sağlamak kaydıyla bir hükümet kurabilir. ( 131 o 80 o 81 )

8.     Erken Seçim. 45 gün içinde azınlık hükümeti veya koalisyon sonucu sağlanamazsa, erken seçim kararı verilebilir.

AKP parlamentodan erken seçim kararı çıkartabilecek sayıda milletvekili sayısına sahip değil. Anayasanın "Toplantı ve Karar Yeter Sayısı" başlıklı 96. maddesine göre, TBMM Genel Kurulu, üye tamsayısının (550) en az üçte biri ile (184) toplanabiliyor. TBMM Genel Kurulu'nda karar alınması için de, toplantıya katılanların (en az 184 milletvekili) salt çoğunluğu gerekiyor. Ancak karar yeter sayısı, hiçbir zaman TBMM üye tamsayısının dörtte birinin (138) bir fazlasından (139) az olamıyor. TBMM'de çoğunluğu elinde bulunduran partiler, anayasadaki bu "asgari" sayıları dikkate alarak yasama çalışmalarını şekillendiriyor. AKP, çoğunluğu elinde bulundurmadığı için, TBMM Genel Kurulu'ndan istediği kararı tek başına geçirmesi mümkün görünmüyor


Alternatif olarak Cumhurbaşkanı da erken seçim kararı verebilir.
Anayasanın 116. maddesi uyarınca, "yeni seçilen Türkiye Büyük Millet Meclisi'nde Başkanlık Divanı seçiminden sonra 45 gün içinde Bakanlar Kurulu'nun kurulamaması hâlinde Cumhurbaşkanı TBMM Başkanı'na danışarak seçimlerin yenilenmesine karar verebilir."

9.     Yeni bir 45 günlük süre. 45 gün içinde azınlık hükümeti veya koalisyon sonucu sağlanamazsa, Cumhurbaşkanı, koalisyon ve azınlık hükümeti çalışmaları için yeni bir 45 günlük süre verebilir.
 

         

Peki koalisyon nedir?  

Mecliste tek partinin çoğunluğu elde edemediği durumlarda, ki önümüzde böyle bir durum söz konusu, en çok milletvekili olan partinin başkanı kural olarak kabineyi kurmakla görevlendirilir. Meclisten güvenoyu alabilmek için bir veya fazla parti ya da bağımsızlar gruplarıyla anlaşarak ortak bir hükümet kurulur. Bu duruma nispi temsil sistemini benimseyen ülkelerde genelde rastlanır. Türkiye’nin geçmişinde de koalisyon hükümetleri görülmüştür. Fakat bu hükümetler karışık gruplardan, farklı düşüncelerden oluştuğu için olumsuz özelliği istikrarsızlık olarak tanımlanabilir. Ancak aynı şekilde yararı için de ülke içindeki farklı siyasal eğilimleri yönetime taşıması ve sorunların demokratik bir şekilde çözülmeye çalışılması söylenebilir.  

Azınlık hükümeti ise parlamentoda çoğunluğu olmayan partinin diğer partilerin hükümete katılmadan dışardan destek vermesiyle oluşturulur. Ancak elbette varlığının devamı için bu desteğin de devamı gerekir. 1979 yılında Demirel, 1999 yılında ise Ecevit tarafından kurulmuştu.

Güvenoyu ile, seçilen hükümetin hükümeti yönetip yönetemeyeceğinin diğer parlamenterler, milletvekilleri, tarafından güvenildiği ve istendiğinden emin olunur; aksi takdirde hükumet görevde kalmaya devam edemez.

Güvenoylamasında "güvensizlik oyları" sayılıyor. Anayasa bu konuda, 112. maddesinde, "Güven istemi, ancak üye tamsayısının salt çoğunluğuyla (276) reddedilebilir" hükmünü taşıyor.
Yani, eğer bir hükümet güvenoylamasında örneğin 255 oy alırsa da, güvensizlik oyları toplamı 276'yı bulmazsa hükümet güvenoyunu almış sayılmaktadır. Kıscası resmi olmayan sonuçlara göre 259 milletvekili alan AKP'nin tek başına iktidar hükümeti için alternatif yollardan birisi de, 291 milletvekili bulunan muhalefet cephesinden en az 16 milletvekilinin oylamaya katılmayarak güvensizlik oylarını 276'nın altına düşürmesidir.



Alara Naçar