Tek Kişilik Anonim Şirketler Hakkında

Bu kapsamda ‘şirket’ kelimesinin birden fazla kişinin varlığını gerektirdiğine ilişkin geleneksel algı ile ‘tüzel kişi’ niteliğinin tek kişi ile oluşmayacağı yönündeki değerlendirmedir. Bu düşünce birçok yönden eleştirilmiştir. Tüzel kişiliğin ve şirket kavramının kanun koyucu tarafından birden fazla kişi ile kurulmasını mecburiyet haline getirmediği ifade edilmiştir. Kanun koyucunun bir AŞnin çok ortakla kurulmasını zorunlu tutmadığı belirtilmiştir. Örnek olarak ise, kişisiz tüzel kişi olabilecek vakıf verilmiştir. Her ne kadar vakıflarda bir mal topluluğu bulunsa da, bir kişi birliğinin bulunmaması karşısında vakıfların tüzel kişi olarak tanınması pozitif hukukta durumu örneklemektedir.

Pratik Bir İhtiyaç Olmadığı Görüşü

Bu konuda itirazlarda bulunan Meyer- Cording, Alman Federal Mahkemesinin konu hakkında yapılan itirazları hafife aldığını, ekonomide işletmecilerin ve girişimcilerin önemli bir yer kapladığını, girişimcilerin büyük kazançlar sağladığını buna karşılık başarısızlık halinde sorumluluğu taşımaları gerektiğini, işletmecinin tüm mal varlığı ile sorumlu olması gerektiğini ifade etmiştir. Ancak bu eleştiri uygulamada tek kişilik şirketlere verilen önem ile ortadan kalkmaktadır. Örneğin, Almanya gibi ülkelerde bir milyona yaklaşan tek kişilik şirket kurulumu olması yine Türk Hukuk sisteminde bu yönde bir yasal düzenleme olmadığı zamanlarda dahi uygulamada tek kişi ortaklığının fiili olarak kurularak işlemlerine devam etmesi, eleştirinin pozitif hukukta yeri olmadığını göstermektedir.

 

Uygulamaya Yönelik Eleştiriler

Şirket Mal Varlığı İle Şahsi Mal Varlığın Ayrılmasının Güçlüğü

Tek kişilik AŞler ile ilgili kişinin şahsi mal varlığı ile ticari mal varlığının birbirinden ayırılmasındaki güçlüktür. Bu kapsamda, ortağın borçlarını, ortaklığa kaydırıp, sınırlı sorumluluk hakkından yararlanma durumu ile rekabet yasağı, vergi bağışıklıkları gibi bazı yükümlülükler ve yasaklarda, şirketin varlığını kötüye kullanmak suretiyle yararlanılabilinir. Alacaklılar zarara uğratılabilir. Bu endişenin altında yatan nedenler arasında tek kişinin sınırlı sorumlu olması sonucu gücünün üstünde ticari faaliyette bulunmaya teşvik edilebileceği ayrıca hileye başvurmanın kolaylaşacağı yatmaktadır.

Yönetimin Sermayeden Bağımsız Olduğu İlkesinin İşlememesi

Tek kişinin yönetim kurulu ataması ve tek başına genel kurulu oluşturması ile genel kurulda tek bir kişi bulunması sonucu şirket tüzel kişiliği, organlar ve yönetciler üzerinde denetimin bulunmamasıdır. Ticari şirketlerde ortaklara sınırlı sorumluluk tanınmasının nedeni, ortakların yönetime katılmalarının, karar alma mekanizmalarında yer almalarının kural olarak mümkün olmamasıdır. Tek kişi ortaklığında ise durum farklıdır.

Tek Kişilik Anonim Şirketin Tercih Edilme Nedeni

Tek kişilik ortaklığın yapısındaki esneklik, sınırlı sorumluluğa duyulan gereksinim, karar alma mekanizmalarındaki süratlilik, faaliyet organizasyonunun kolaylığı, tür değiştirme, birleşme ve bölünmede, halka açılma ve devirlerde sağladığı kolaylık, yapancılarda dahil birçok girişimcinin tek kişilik şirkete yönelme sebepleri olarak sıralanabilinir.

 

Sınırlı Sorumluluk ve Mal Varlığı Ayrılığının Sağlanması

Tek kişilik bir AŞ kurulmak istenmesinin en önemli nedenlerinden biri, bu şirketin sınırlı sorumluluk imkanından yararlanmaktır.Bu imkan ile kişi tüm malvarlığı ile değil, önceden riski gözönüne aldığı, ödemeyi taahhüt ettiği bir sermaye ile sınırlı olarak sorumlu olacaktır. Kişi sınırsız sorumlu olduğu ticari işletmesi yerine başkalarını ortak etme ihtiyacı hissetmeden tek başına bir AŞ açabilecek durumdadır.Bu şekilde kişiler yatırıma meyilli olacak, yeni iş sahalarının açılması kolaylaşacak, istihdam artacaktır.

Mal varlığı ayrılığının sağlanması, AŞ ile pay sahibinin malvarlıklarının ayrılması ve kişilik ile AŞnin birbirinden soyutlanmasını ifade eder. Alacaklılar AŞnin borçları için pay sahibinin mal varlığına başvuramazlar.

Devredilebilir Pay İle İşletme Faaliyetinin Devamlılığı ve Faaliyet Organizasyonunun Kolaylılığı

Şirketin devri, tek kişinin iradesine bağlı olduğundan payların devri için tek kişinin iradesi şartların belirlenmesinde tayin edicidir. Şirket tüzel kişiliğinin varlığı, payların devredilebilmesini, ortakların değişimi ile şirketin devamlılığını sağlar. Bu sebeple tek kişilik AŞ, tüzel kişiliği sebebi ile işletmenin tek ortakla devam etmesini kolaylaştırır. Bilindiği üzere şahıs şirketlerinden faklı olarak AŞlerde, ortağın ölümü, iflası, kısıtlanması, şirketteki payının haczi, şirketin sona ermesi ve tasfiyesi sonucunu doğurmaz. Ortak durumundaki değişiklikler kural olarak şirketin malvarlığı durumunda bir değişiklik yapmaz. Tek kişilik AŞ ile işletme faaliyetleri çok daha basit ve az masraflı olacaktır. Şirket sahibi, şirket yönetimi ve teşkilatlanmasında büyük bir serbestlik ve esneklik kazanacaktır. Ayrıca işletmenin birleşmesi, tür değişimi, bölünme işlemleri şirket kurulumu sayesinde gerçekleşecektir.Tek kişilik AŞler diğer kurulumlardan farklı olarak kişinin tek başına hareket etme serbestesini kazanmasını sağlar. Azınlık pay sahiplerinin varlığı söz konusu olmadığından çoğunluk, azınlık mücadelesi almayacaktır. Bir kişinin şirketin tek ortağı ve tek yöneticisi olduğu tek kişilik AŞlerde yöneticiler ile pay sahipleri ve pay sahiplerinin kendi aralarında çıkan itilaflar söz konusu olmaz. Ayrıca tek ortağın ‘eşit işlem ilkesi’, ‘hakların sakınılarak kullanılması ilkesi’ gibi kurallarla bağlı olmasıda söz konusu değildir. Birçok şirketin, şirket içi ihtilaflar nedeniyle iş yapamaz hale geldiği, pay sahiplerinin şirket içi sorunlardan kaynaklı davalar ile uğraşmak zorunda kaldığı düşünüldüğünde, tek kişilik AŞnin sağladığı avantaj net bir şekilde görülecektir. Ayrıca pay sahiplerinin toplantıya davet edilmesi gibi masraflı işlemler istisnai haller dışında tek kişilik AŞlerde söz konusu olmamaktadır. Yine AŞler de ana sözleşme değişikliği de hızlı bir şekilde yapılabilecektir.

Anonim Şirkete Kaynak Sağlama ve Vergi Avantajları

TK md. 420 gereğince, AŞler ödünç para bulmak için itibari kıymetleri eşit, ibareleri aynı olmak üzere tahvil çıkarabilir. Bu da AŞnin tercih edilmesini sağlar. Ayrıca kişiler bir faaliyeti AŞ tüzel kişiliği altında yaptıklarında şahıs olarak yapılan işleme göre daha az vergi ödeyeceklerdir. AŞ ortakları şirket borçlarından dolayı, dogrudan sorumlu değildirler. Ortaklar şirkete karşı taahhüt ettikleri sermaye miktarıyla sınırlı olmak üzere sorumludurlar. AŞlerde ticaret hukuku açısından geçerli olan bu kural, vergi hukuku açısından da geçerlidir. Dolayısıyla sermaye borcunu yerine getirmiş AŞ ortaklarının, şirketin ödenmemiş vergi borçlarından dolayı sorumluluğu bulunmamaktadır.

 

Tek Kişi İşletmesinin Çok Ortaklı Bir Şirkete Dönüşmesi

Tek ortaklı AŞnin çok ortaklı bir yapıya dönüşmesinde yapılacak tek şey kamuya açıklamadır. Tür değiştirmesine gerek olmadan şirket devam eder. İleride borsada faaliyet göstermesi istenen bir şirket, tek ortaklı AŞ olarak kurulabilir. Böylece orta yada uzun vadede borsa şirketine dönüşebilir.

 

Bilimsel Araştırma ve Uygulama Merkezleri, Üniversiteler, Kamu Kurumları ve Vakıfların Tek Kişilik Anonim Şirket Kurma İle Sermaye Ortaklıklarının Bazı Bölümlerinin Bağımsız Hale Getirilmesinde Duyulan İhtiyaç

Üniversite, enstitü, dernek, vakıf, iktisadi devlet kurumu gibi kuruluşların kullandıkları kamu malvarlığı, temsil ettikleri menfaatler ve ayrıcalıklar çoğu zaman yanlarına bir ortak alarak şirket kurmalarına mani olmaktadır. Bu sebeple bu kuruluşların birikim ve deneyimlerini ekonomik olarak değerlendirmeleri tek kişilik AŞ kurulumu ile kolay ve mümkün hale gelmektedir.18Örneğin Ankara Üniversitesi Banka ve Ticaret Hukuku Enstitüsü, ücret karşılığı, hakemli bir akademik dergi olan Banka ve Ticaret Hukuku Dergisini (BATIDER) yayınlamakta, uzmanlık eğitimi vermektedir. Enstitü bu ticari faaliyetini başka bir paysahibine ihtiyaç duymadan kendisinin paysahibi olduğu bir AŞ ile yapabilmektedir. Benzer durum örneğin maden suyu işletmesi olan Kızılay..vb. kuruluşlar içinde geçerlidir.

Yine bazı sermaye ortaklıklarının bünyelerindeki bir veya birkaç bölümü bağımsız ticaret ortaklığı haline getirmesini tercih etmesi halinde, tek paysahibi, bizzat, o sermaye ortaklığının kendisi olduğu bir AŞ veya limited şirket kurabilir. Örneğin,buzdolabı üreten bir AŞ, kapak raflarını artık yan sanayiden almak yerine kendisinin yüzde yüz yavrusu olan bir AŞ kurarak üretmeyi tercih edebilir.Bu şekilde tek kişilik ortaklık, tek pay sahibine, yeni şirketi tek başına kurabilme imkanı vermekte ve bu şekilde maliyeti düşürmektedir.

Yabancı Sermayenin Yatırım Aracı Olarak Tek Kişi Ortaklığı

Eski TK düzenlemesinde yabancı sermeye, ülkeye girerken yerli bir başka paysahibi bulmak zorunda, yabancı yatırımcı ise başka bir ortağa çekimser yaklaşmaktaydı. İşte bu sebeple yabancı yatırımcı, ortak sorununun olmaması, yönetimin kolaylığı, düşük maliyet sebebi ile tek kişi ortaklığını benimsemektedir. Avrupa Birliği (AB) dahil birçok ülkenin tek kişi ortaklığını zorunlu hale getirmesinin sebebi, yabancı sermayeyi çekmek istemesindendir.