Zorunlu Trafik Sigortaları Hakkında

Trafik poliçelerinde işletenin değişmesi konusunda gerek hukukçuların gerekse sigorta sektöründe bir çok karışıklık yaşanıyor. Özellikle  İşleten tarafından araç 3. şahsa satılıp mülkiyet el değiştirdiği zaman, mevcut trafik poliçesinin akıbetinin ne olacağı hususu önem arz etmektedir. Öncelikle burada Trafik Sigortası genel Şartlarının C.4 maddesini incelemek gerekir bu düzenlemeye göre, Trafik Sigorta Poliçesi Genel Şartları C.4 maddesinde “Ancak, sözleşme süresi içinde işletenin değişmesi halinde sigorta sözleşmesi, işletenin değiştiği tarihten itibaren on gün süresince herhangi bir işleme gerek kalmaksızın ve prim ödenmeksizin yeni işleten için de geçerlidir” hükmü öngörülmüştür. Genel şartların C.4 maddesindeki “Sigorta Sözleşmesi, sözleşmeye taraf olan araç işletenini takip eder” hükmü tetkik edildiğinde poliçenin araç işletenini takip ettiği anlaşılmaktadır.

 

Öncelikle belirtmek gerekir ki Trafik Poliçesi Genel Şartları C.4- İşletenin Değişmesi başlığı altında ”Sigorta sözleşmesi, sözleşmeye taraf olan araç işletenini takip eder. İşleten, sahip olduğu yeni araca ilişkin bilgileri sigortacıya bildirir. Araç grubunda herhangi bir değişiklik meydana gelmesi halinde, C.3 maddesi hükümleri kıyasen uygulanır, düzenlemesi getirilmiştir.

 

Ancak, sözleşme süresi içinde işletenin değişmesi halinde sigorta sözleşmesi, işletenin değiştiği tarihten itibaren on gün süresince herhangi bir işleme gerek kalmaksızın ve prim ödenmeksizin yeni işleten için de geçerlidir. Araç değişikliği nedeniyle yeni bir sigorta yaptırılması durumunda, sigortacının işletenin değiştiği tarihe kadar hak kazandığı prim gün esasına göre tespit edilir ve fazlası sigorta ettirene geri verilir. ” hükmü öngörülmüştür.

 

Diğer yandan Karayolları Motorlu Araçlar Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortasında tarife uygulama Esasları Hakkında Yönetmelikte;

 

İşletenin değişmesi

MADDE 11 – (Başlığı ile birlikte değişik:RG-19/6/2013-28682) (1) Sigorta sözleşmesi, sözleşmeye taraf olan araç işletenini takip eder. İşletenin değiştiği her durumda mevcut sözleşme değişim tarihi itibarıyla kendiliğinden sona erer ve ilgiliye gün esasına göre prim iadesi yapılır. Ancak, mevcut sözleşme işletenin değiştiği tarihten itibaren on beş gün süresince herhangi bir işleme gerek almaksızın ve prim ödenmeksizin yeni işleten için de geçerlidir.

 

(2) İşleten, sahip olduğu yeni araca ilişkin bilgileri sigorta şirketine bildirir. İşletenin sahip olduğu hasarsızlık indirim hakkı aynı türdeki araçlar için devam eder. İşletenin farklı türde araç edinmesi halinde prim basamağı 5 inci maddenin ikinci fıkrasına göre belirlenir. Hakkında prim artırımı uygulanan işleten için düzenlenecek yeni sözleşmede prim basamağı kaldığı yerden devam eder hükmü düzenlenmiştir.

 

2918 sayılı KTK. 94. md. incelendiğinde ise;

 

Madde 94 – (Birinci fıkra mülga: 25/6/1988 - KHK - 330/5 md. ; Aynen kabul; 31/10/1990 - 3672/4 md. ) (Değişik : 25/6/1988 - KHK - 330/5 md. ; Aynen kabul:31/10/1990 - 3672/4 md. ) Sigortalı aracı işletenlerin değişmesi halinde, devreden kişi 15 gün içinde sigortacıya durumu bildirmek zorundadır. Sigortacı sigorta sözleşmesini durumun kendisine tebliği tarihinden itibaren on beş gün içinde feshedebilir.

 

Sigorta fesih tarihinden on beş gün sonrasına kadar geçerlidir. (Beşinci fıkra mülga: 25/6/1988 - KHK -330/5 md. ; Aynen kabul: 31/10/1990 - 3672/4 md. ) (Değişik: 21/5/1997 - 4262/4 md. ) Bu madde hükmüne uymayanlar 1 800 000 lira para cezası ile cezalandırılırlar düzenlenmesi getirilmiştir.

İşletenin değişmesi durumunda bildirim yükümlülüğü KTK 94. ve Genel Şartlar C. 4 maddelerine göre, sigortalı araçların değişmesi halinde, devreden kişi on beş gün içinde sigortacıya durumu bildirmek zorundadır. Sigortacı durumun kendisine bildirilmesinden on beş gün içinde sigorta sözleşmesini feshedebilir. Sigorta, fesih tarihinden on beş gün sonrasına kadar geçerlidir. Yargıtay kararlarında ve öğretide bu madde eleştirilmektedir. Bize göre de, sigorta poliçesi motorlu aracın ayrılmaz bir parçası sayılmalı ve araçtaki değişiklikler fesih nedeni olmamalıdır.

 

IV – Sigorta edilen menfaatin sahibinin değişmesi

MADDE 1470- (1) Sigorta edilen menfaatin sahibinin değişmesi hâlinde, aksine sözleşme yoksa sigorta ilişkisi sona erer. TTK m. 1470’de sigorta sözleşmesi süresi içerisinde sigortalı malın sahibinin herhangi bir nedenle değişmesi durumunda (sözleşmede aksine hüküm olmadıkça) o sigortadan doğan hak ve borçların yeni sahibine geçeceği hüküm altına alınmasına karşın, KTK'nın 94. Maddesinde değişik bir düzenlemeye gidilmiştir.

 

2918 sayılı KTK'nın 31. 10. 1990 gün 3672 sayılı yasa ile değişik 94. maddesine göre “sigortalı araç işletenlerinin değişmesi halinde, devreden kişi on beş gün içinde sigortacıya durumu bildirmek zorundadır. Sigortacı sigorta sözleşmesini, durumun kendisine tebliği tarihinden itibaren on beş gün içinde feshedebilir. Sigorta, fesih tarihinden on beş gün sonrasına kadar geçerlidir. ”

 

Öğretim ve araştırma çevrelerinde bu madde anlamsız ve gereksiz bulunmakta, işletenlerin değişmesinin sigortacının sorumluluğu yönünden zarar gören üçüncü kişilerin haklarını etkilemeyeceği sonucuna varılmaktadır.

 

Bu konuda Yargıtay 11. Hukuk Dairesi’nin 27.12.1990 gün ve 89/5136 E. 90/8436 sayılı kararı şöyledir:

 

“2918 sayılı KTK'nın 24. maddesi hükmüne göre ZMSS (Trafik Sigortası) bulunmayan bir taşıtın trafik belgesi alması ve dolayısıyla trafiğe çıkması mümkün bulunmadığından, kazaya karışan otobüsün davalı şirkete daha önce sigortalı olup olmadığı trafik sicil bürosundan sorularak, böyle bir sigorta akdi mevcut ise, sigorta süresinin bittiği veya akdin yenilenmediği hususlarının üçüncü kişilere karşı ileri sürülemeyeceği göz önünde bulundurularak davalı sigortacının sorumluluğu cihetine gidilmek gerekir. ”

 

Aracın satımı halinde trafik sigorta poliçesi genel şartlarının C. 4 maddesi uyarınca aracın sigorta poliçesinin satış tarihinden itibaren geçen onuncu günün hitamında geçersiz hale geleceği anlaşılmaktadır. Yargıtay 17. H.D 2012/3667. E ve 2013/2231. K sayılı ilamında özetle ”KTK. 94. Md uyarınca mülkiyet değişikliğinin sigortacıya bildirilip bildirilmediğinin, anılan madde uyarınca fesih sürecinin gerçekleşip gerçekleşmediğinin araştırılmamasını” bir bozma nedeni saymıştır.

 

Uygulamada aracın satımı halinde poliçe genel şartları C.4 madde uyarınca poliçenin geçerliliğinin yeni malik için on gün süre ile devam edeceği anlaşılmaktadır ve bu husus Motorlu Araçlar Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortasında tarife uygulama esasları hakkında yönetmeliğin 11. maddesi düzenlemesine uygundur ancak süreler iki düzenlemede aynı olmayıp 10 ve 15 günlük süreler farklı olarak düzenlenmiştir.

 

Sigorta fesih tarihinden on beş gün sonrasına kadar geçerlidir, 2918 sayılı KTK. 95. md;

 

Tazminatın azaltılması veya kaldırılması sonucunu doğuran haller:

Madde 95 – Sigorta sözleşmesinden veya sigorta sözleşmesine ilişkin kanun hükümlerinden doğan ve tazminat yükümlülüğünün kaldırılması veya miktarının azaltılması sonucunu doğuran haller zarar görene karşı ileri sürülemez.

 

Ödemede bulunan sigortacı, sigorta sözleşmesine ve bu sözleşmeye ilişkin kanun hükümlerine göre, tazminatın kaldırılmasını veya azaltılmasını sağlayabileceği oranda sigorta ettirene başvurabilir.  95. md göre ise sigorta sözleşmesinden veya sigorta sözleşmesine ilişkin kanun hükümlerinden doğan ve tazminat yükümlülüğünün kaldırılması veya miktarının azaltılması sonucunu doğuran haller zarar görene karşı ileri sürülemeyeceği ancak ödemede bulunan sigortacının, sigorta sözleşmesine ve bu sözleşmeye ilişkin kanun hükümlerine göre, tazminatın kaldırılmasını veya azaltılmasını sağlayabileceği oranda sigorta ettirene başvurabileceği düzenlenmiştir.

 

Buna göre sigorta sözleşmesinin kaza tarihinde feshedildiği ya da münfesih olduğu iddiası zarar gören 3. kişiye karşı ileri sürülemez. Yasanın emredici hükmü arasında, fesih bildirim ve fesih için Genel Şartlarda düzenlenen hükümler ancak sigortacı ile akidi arasındaki ilişkiyi düzenlemeye yönelik olup, zarar gören kişi karşısında trafik sigortacısının sözleşmenin feshedildiği iddiası ile zarardan sorumluluğunu kaldıracağı sonucunu doğurmaz.

 

Özetlemek gerekirse; Yargıtay 11. HD ve 17. HD her ne kadar 2918 sayılı KTK. 94 ve 95. maddeler uyarınca sigorta sözleşmesinin kaza tarihinde feshedildiği ya da münfesih olduğu iddiası zarar gören 3. kişiye karşı ileri sürülemez, yasanın emredici hükmü karşısında, fesih bildirim ve fesih için Genel Şartlarda düzenlenen hükümler ancak sigortacı ile akidi arasındaki ilişkiyi düzenlemeye yönelik olup, zarar gören kişi karşısında trafik sigortacısının sözleşmenin feshedildiği iddiası ile sigortacının sorumluluktan kurtulduğunu ileri sürmesi mümkün değildir içtihadında bulunmuştur.

 

ZMSS Sözleşmesi 2918 sayılı KTK. 101 md hükmü uyarınca yapılması yasal bir zorunluluk olan bir sigorta türüdür, bu tür sigorta sözleşmesinde diğer sözleşmeler gibi sigorta ettiren ile sigortacı arasında karşılıklı ve birbirine uygun irade açıklamaları ile sigorta sözleşmesi kurulur ve bu sözleşme bir poliçeye bağlanır. İzah edecek olursak yasadan ötürü, kendiliğinden oluşan bir sözleşme türü değildir.