Belirli Süreli İş Sözleşmesi Yapılabilmesi İçin Gereken Şartlar

İş sözleşmesi, bir tarafın (işçi) bağımlı olarak iş görmeyi, diğer tarafın (işveren) da ücret ödemeyi üstlenmesinden oluşan sözleşme olup kanunda aksi belirtilmedikçe, özel bir şekle de tâbi değildir. İşçi ile işveren iş sözleşmesini, ihtiyaçlarına uygun türde belirli veya belirsiz süreli olarak düzenleyebilirler. Bu durumda iş ilişkisinin bir süreye bağlı olarak yapılmadığı halde sözleşme belirsiz süreli sayılır. Buna karşın belirli süreli işlerde veya belli bir işin tamamlanması veya belirli bir olgunun ortaya çıkması gibi objektif koşullara bağlı olarak işveren ile işçi arasında yazılı şekilde yapılan iş sözleşmesi belirli süreli iş sözleşmesidir. Görüleceği üzere belirli süreli iş sözleşmesi yapılabilme serbestisi sınırlandırılmış ve bu tür sözleşmelerin yapılabilmesi belirli şartlara bağlanmıştır. Yazımızda yargı kararları ışığında belirli süreli iş sözleşmesi yapılabilmesine ilişkin şartlar incelenmeye çalışılacaktır.

 

Belirli süreli iş sözleşmesinde, iş ilişkisinin sona ereceği tarih belirtilmelidir.

 

Belirli süreli iş sözleşmesinden söz edilebilmesi için sözleşmenin açık veya örtülü olarak süreye bağlanması ve belirli süreli iş sözleşmesinin yapılması için objektif nedenlerin varlığı gerekir. 4857 sayılı İş Kanunu 11. maddesinde bulunan İş ilişkisinin bir süreye bağlı olarak yapılmadığı halde sözleşme belirsiz süreli sayılır hüküm gereği belirli süreli iş sözleşmesinden bahsedilebilmesi için, sözleşmenin süreye bağlanmış olması ve belirli süreli iş sözleşmesinin yapılması için objektif nedenlerin bulunması gerekir. Objektif neden olsa bile, sözleşmenin akdedildiği tarihte, iş ilişkisinin sona ereceği tarih belli değil veya belirlenebilir de değil ise, belirsiz süreli iş sözleşmesi söz konusu olur. İş sözleşmesi taraflarca açık olarak belirli bir süreye bağlanmasa bile, işin amacından belirli süreli olduğu anlaşılıyorsa, sözleşmenin örtülü olarak süreye bağlanması söz konusu olur .

 

Belirli süreli iş sözleşmesinin yapılabilmesi için işin niteliği gereği belirli bir süre devam etmesi, belirli bir işin tamamlanması veya belirli bir olgunun ortaya çıkması gibi durumlar objektif neden olarak karşımıza çıkmaktadır. Örnek olarak herhangi bir sebeple (doğum izni, yurt dışı eğitim gibi.) uzun süreli ücretsiz izne çıkan bordro uzmanının yerine belli bir süre (ücretsiz izin dönemi) için belirli süreli iş sözleşmesi ile bordro uzmanı istihdam edilebilmektedir.

 

Belirli süreli iş sözleşmesinde, işçinin yapacağı görev / iş açıkça belirtilmeli ve belirlenen görev haricinde işçi başka işte çalıştırılmamalıdır.

 

Örnek bir yargı kararında, davacı ile davalı arasında 09.07.2004 tarihinde bir yıl süre içeren belirli süreli iş sözleşmesi imzalanmıştır. Sözleşmede, davacının görev tanımına yer verilmediği gibi, bütün işleri yapacağı belirtilmiştir. İş sözleşmesinde, belirli süreli iş sözleşmesinin imzalanmasını gerektiren objektif esaslı bir neden yoktur. Taraflar arasındaki iş sözleşmesinin belirsiz süreli iş sözleşmesi olduğunun kabulü gerekir. Kaldı ki, davalı işveren tarafından davacıya kıdem tazminatı ile birlikte ihbar tazminatının ödenmiş bulunması, iş sözleşmesinin belirsiz süreli yapıldığının davalının da kabulünde olduğunu göstermektedir. Diğer bir kararda ise; taraflar arasında 14.4.2004 tarihinde iş sözleşmesi imzalanmış ve şenör olarak görev yapacağı bildirilmiştir. Sözleşmede açıkça belirli bir süre kararlaştırılmadığı halde 7. Maddede sözleşmenin belirli süreli olduğu bildirilmiş ve şenörlük işlerinin tamamlanmasına kadar çalışacağı belirtilmiştir. Taraflar arasında belirli süreli bir iş sözleşmesini varlığından söz edilmesine imkan bulunmamaktadır.

 

Öncelikle sözleşmede belirli bir süre öngörülmemiştir. “Şenörlük işlerinin tamamlanması” şeklinde bir açıklama ile belirli süreli iş sözleşmesi yapılması mümkün değildir. Davalı işverenin 2006 yılı Ocak ayında teslim etmesi gereken bir altyapı işinin uzaması ve 2006 yılı Ağustos ayında geçici kabullerinin yapılmış olması da sözleşmenin belirli süreli olduğunu göstermemektedir.

 

Kararlardan da anlaşılacağı üzere işçinin ifa etmekle yükümlü olduğu görevi/işi belirli süreli iş sözleşmesi yapılmasında dikkat edilmesi gereken önemli bir faktörlerden bir tanesidir. Bunun yanında yapılan işin süreklilik arz etmesi sözleşmenin belirsiz süreli yapılmasına esas teşkil etmektedir. Konuyla ilgili örnek bir Yargı kararında6 yönetim kurulu raportörlüğünün davalı şirkette sürekli iş olduğu anlaşılmış olup davacının çalıştığı iş sürekli olduğundan ve iş sözleşmesinin belirli süreli olarak yapılması için başkaca bir olgunun da bulunmadığının tespitine göre uyuşmazlığın dayanağı olan iş sözleşmesinin belirli süreli olduğunun kabulü mümkün olmayacağı belirtilmiştir

 

Belirli süreli iş sözleşmesinin yenilenebilmesi için esaslı bir neden gerekmektedir.

 

Belirli süreli iş sözleşmesi, esaslı bir neden olmadıkça, birden fazla üst üste (zincirleme) yapılamaz. Aksi halde iş sözleşmesi başlangıçtan itibaren belirsiz süreli kabul edilir. Belirli süreli iş aktinin yapılmasının objektif nedeni varsa ve bu neden devam ediyorsa veya yeni bir neden ortaya çıkmışsa belirli süreli iş sözleşmeleri yenilenebilir şeklinde değerlendirilmelidir. Zincirleme iş sözleşmelerini belirli süreli niteliğini koruyabilmeleri için her birinde aranan objektif nedenlerin aynı olması da şart değildir.

 

Örnek bir yargı kararı şu şekildedir : Davacı işyeri hekimi ile başlangıçta, part-time çalışma usulüne göre belirli süreli iş sözleşmesinin yapılmasını gerektirir objektif bir neden var ise de, daha sonra yazılı sözleşme yapılmaması ve yenilenme için esaslı neden belirtilmemesi karşısında, başlangıçta belirli süreli yapılan bu iş sözleşmesinin, bu niteliğini koruduğu düşünülemez. İş sözleşmesi belirsiz süreli hale gelmiştir. Kaldı ki davalı işyerinde 50 ila 100 arasında işçi çalıştığına göre, işverenin işyeri hekimi istihdamı devam etmekte ve yapılan iş süreklilik arzetmektedir.

 

Belirli süreli iş sözleşmesinde yazılan maddeler önemlidir.

 

Belirli süreli iş sözleşmesi hazırlanırken, belirli süreli iş sözleşmesi yapılabilmesi için gerekli şartlar dikkate alınmalıdır. Örnek olarak makine mühendisi olan davacı işçi ile, imzalanan belirli süreli 15.02.2005 tarihli iş sözleşmesinde, sözleşme süresinin XXXX Yüksek Fırınlarının Modernizasyon Projesinin ve personelin söz konusu projedeki ihtisas alanı ile ilgili işlerinin tamamlanması ile son ereceği belirtilmiş ise de, aynı sözleşmenin VI.maddesinde tarafların sözleşmeyi yürürlük süresi içerisinde yasadaki ihbar süresine riayetle her zaman feshedebilecekleri belirtilmiştir. Taraflara sözleşmeyi her zaman bildirimli feshedebilme hakkının tanınmış olması halinde belirli süreli olmanın bahşettiği güvence ortadan kalkmış olacaktır. Bu durumda ise sözleşmenin belirli süreli kabul edilmesi mümkün değildir.

Bakiye süre ücretinin istenebilmesi için, iş sözleşmesinin haklı bir neden bulunmaksızın işverence feshedilmiş olması gerekir.

 

818 sayılı Eski Borçlar Kanununun 325. Maddesinde, “İş sahibi işi kabulde temerrüt ederse, işçi taahhüt ettiği işi yapmaya mecbur olmaksızın mukaveledeki ücreti isteyebilir” şeklinde kurala yer verilerek işçinin kalan süre ücretini talep hakkı olduğu belirtilmiştir. Bakiye süre ücretinin istenebilmesi için, iş sözleşmesinin haklı bir neden bulunmaksızın işverence feshedilmiş olması gerekir. İşverenin feshi 4857 sayılı İş Kanununun 25. maddesinde yazılı sağlık sebeplerine, ahlâk ve iyi niyet kuralları ile benzerlerine uymayan hallere veya zorlayıcı sebeplere dayanması halinde, sözleşmenin kalan süresine ait ücretler yönünden işçinin talep hakkı doğmaz. Bu itibarla geçerli nedenlerin varlığına rağmen belirli süreli iş sözleşmesi ile çalışan işçinin iş sözleşmesi süresinden önce haklı bir neden olmaksızın feshedildiğinde kalan süreye ait ücretinin ödenmesi gerekir.

 

Belirli süreli iş sözleşmesinde deneme süresinin yer alması.

 

4857 sayılı İş Kanun’un 15. Maddesinde hüküm altına alınan süreler kadar deneme süresi belirli süreli iş sözleşmelerine eklenebilmektedir. Belirli süreli iş sözleşmesi yapılabilmesi için ilk öncelikle sözleşmenin süreye ve belirli bir işin tamamlanması veya belirli bir olgunun ortaya çıkması gibi objektif şartlara bağlanması gerekmektedir. Sözleşmeye konu olan işin süreklilik arz etmesi sözleşmenin belirsiz süreli yapılmasına esas teşkil etmektedir. Buna göre yapılan işin niteliği belirli süreli iş sözleşmesi yapılabilmesi için önemlidir. Esaslı nedene dayalı olarak yapılan zincirleme iş sözleşmeleri, belirli süreli olma özelliğini korurlar. Buna göre yapılan işin niteliği belirli süreli iş sözleşmesi yapılabilmesi için önem arz etmektedir.