Geri Kabul Anlaşması ve Türk Vatandaşlarının AB'ye Vizesiz Seyahati Üzerine

1957 tarihli Kişilerin Avrupa Konseyi’ne Üye Ülkeler Arasında Dolaşımını Düzenleyen Kurallara Dair Avrupa Sözleşmesi  âkit taraf vatandaşlarının ikamet ettiği ülkeye bakılmaksızın ekte belirtilen belgelerden biriyle âkit devlet topraklarına üç ayı geçmemek üzere serbestçe girebileceğini ve çıkabileceğini öngörmüştür (m. 1). Ancak Sözleşmenin 7. Maddesi âkit taraflardan her birine kamu düzeni, sağlığı veya güvenliği nedeniyle Sözleşmeyi derhal yürürlüğe koymama veya Sözleşmeyi diğer âkit taraf için geçici olarak yürürlükten kaldırma hakkı vermektedir.

 

5 Ekim 1980 tarihinde Almanya çok sayıda kaçak Türk işçisinin Almanya’ya gelmesi ve ekonomik nedenlerle sığınma talebinde bulunmasını gerekçe göstererek Sözleşmenin 7. Maddesine göre vize muafiyetini kaldırdığını Türkiye’ye bildirmiş; diğer Avrupa ülkeleri de aynı gerekçe ile Türkiye’ye vize uygulamaya başlamıştır . Türkiye Sözleşmenin 7. Maddesine dayanılarak kaldırılan vize muafiyeti ile ilgili olarak Avrupa Konseyine başvurmuştur. Avrupa Konseyi Asamblesi 30 Eylül 1980 tarihli toplantısında aldığı tavsiye kararı ile vize uygulaması ile ilgili devletlerin buna son vermesini ve diğer ülkelerin de aynı yönde bir uygulamadan kaçınmalarını istemiştir . Ancak bu tavsiye kararına uyulmamış ve siyasi iltica talepleri  ile kaçak Türk işçilerinin çalışmasındaki artışın kamu düzenini bozduğu öne sürülmüştür.

Avrupa Birliği de aday ülke durumunda olmasına rağmen Türkiye’ye aynı gerekçelerle vize serbestisi imkânı tanımamış ve 2016 yılı itibariyle 35 yıldır turistik amaçla bir AB üyesi ülkeye gitmek isteyen Türk vatandaşlarının seyahat özgürlüğünü kısıtlamaya devam etmiştir. Bu konudaki bütün müzakereler Türkiye’nin AB ile Geri Kabul Anlaşması yapmasının şart koşulması nedeniyle sonuçsuz kalmıştır.

Nihayet “Türkiye Cumhuriyeti ile Avrupa Birliği Arasında İzinsiz İkamet Eden Kişilerin Geri Kabulüne İlişkin Anlaşma” Ankara’da 16 Aralık 2013 tarihinde imzalanmış ve TBMM tarafından 25 Haziran 2014’de onaylanmıştır. Söz konusu anlaşma AB tarafından 4 Mart 2003’de önerilmiş; 2005-2006 yıllarında 4 tur müzakere edilmiş ve toplamda 7 tur müzakerenin ardından 21 Haziran 2012’de paraflanmıştır. 10 yıllık süreç sonrası kabul edilen anlaşma  vize muafiyet için yapılan görüşmelerde AB tarafından ön koşul olarak ortaya konmuştur.

 

Geri Kabul Anlaşması (GKA) yasadışı yollarla AB üyesi ülkelere giden veya bu ülkelerde bulunmaları artık yasadışı sayılan Türk vatandaşları veya Türkiye üzerinden geçiş yapan vatansız veya üçüncü ülke vatandaşlarının Türkiye’ye geri alınmasını; aynı şekilde yasadışı yollarla AB üyesi ülkelerden Türkiye’ye gelen veya Türkiye’de bulunması artık yasadışı sayılan AB üyesi ülke vatandaşları ile vatansız veya 3. Ülke vatandaşlarının AB üyesi ülkelere iade edilmesini düzenlemektedir. Diğer aday ülkeler de GKA imzalamış ancak üyelik müzakereleri başladığında vizesiz seyahat imkânından yararlanmışlardır . Ancak Türk vatandaşlarının AB üyesi ülkelere seyahat etmesi AB tarafından hâlâ bir tehdit olarak algılandığı için tam üyelik müzakerelerinin başladığı 2005 yılından beri bu konuda bir gelişme olmamıştır.

GKA Türk kamuoyuna aslında bu anlaşma ile ilgisi olmayan vize serbestisi müjdesi olarak sunulmuştur. 2016 Ekim ayında vizesiz Avrupa’ya gidilebileceği ileri sürülmüştür. GKA’nın imzalandığı 16 Aralık 2013 tarihinde aynı zamanda AB ile Türkiye arasında Vize Serbestisi Diyaloğunun ilk toplantısı da gerçekleştirilmiştir. Komisyon vize serbestisi rejimine ilişkin Yol Haritasını sunmuştur. Bu Yol Haritasında Konsey ve Parlamentoya Türk vatandaşları için Schengen vizesi alma zorunluluğunun kaldırılmasının teklif edilebilmesi için aranacak kriterler yer almaktadır.

Türk tarafı bu yol haritasında yer alan bazı şartlar için çekinceler öne sürmüş ve böylelikle vize serbestisi diyaloğunun “Açıklamalı Yol Haritası” temel alınarak yürütülmesi konusunda uzlaşmışlardır.

Bu itibarla Avrupa’ya en azından Schengen vizesi kapsamında olan ülkelere vizesiz seyahat edebilmek için Türkiye’nin yerine getirmesi gereken kriterleri Açıklamalı Yol Haritası bünyesinde ele almak gerekmektedir. Söz konusu Yol Haritasında vizesiz seyahat için güvenli bir çevre yaratmak amacıyla Türkiye’nin hukuki, idari reformlar yapması talep edilmektedir.

Bu taleplerden en önemlisi GKA’nın onaylanmasıdır. Türkiye bu şartı yerine getirmiştir. Bundan sonra anlaşmanın tam ve etkin uygulanması temin edilecektir.