Bir Hak ve Yükümlülük Olarak Vergi

 Yüzyıllar boyu devletlerin meşru olmasını ve devamını sağlamış olan vergi, ekonomik birimlerden siyasi cebir altında ve karşılıksız olarak devlete kaynak aktarılmasıdır.           
Kamu hizmeti yapmak durumunda olan devlet, bunu yaparken mal ve hizmet üretiminde bulunur. Gerekli üretim faktörlerini sağlarken kamu kaynaklarını kullanır. Bu kaynaklar içerisinde vergi gelirlerinin oranı gelişmekte olan ülkelerde %90 seviyelerindeyken, gelişmiş ülkelerde %100’e kadar varmaktadır.
      
    
Sosyal devlet ilkesini gerçekleştirmeye yardımcı hem hak hem de bir yükümlülük olan vergiyle, belirtilen temel amaç dışında kamu faaliyetlerine paralel diğer bazı fonksiyonlar da sağlanabilir. Gelir dağılımının kontrolü, piyasada fiyat istikrarının sağlanması gibi fonksiyonlar da kısmen vergiye yüklenebilir.

Anayasamızın 73. Maddesine göre;
“Herkes, kamu giderlerini karşılamak üzere, mali gücüne göre, vergi ödemekle yükümlüdür. Vergi yükünün adaletli ve dengeli dağılımı, maliye politikasının sosyal amacıdır. Vergi, resim, harç ve benzeri mali yükümlülükler, kanunla konulur, değiştirilir veya kaldırılır. Vergi, resim, harç ve benzeri mali yükümlülüklerin muaflık, istisnalar ve indirimleriyle oranlarına ilişkin hükümlerinde kanunun belirttiği yukarı ve aşağı sınırlar içinde değişiklik yapmak yetkisi Bakanlar Kuruluna verilebilir.”

Bu maddeden de anlaşılacağı üzere vergi yükümlülüğünün sahip olduğu temel ilkeler vardır;

  • Vergiler geneldir ve vergi mükellefi[i] şartlarını taşıyan toplumun her bireyine eşit olarak uygulanır.
  • Kişiler bu borca mali güçlerine göre göre katılırlar. Mali gücü fazla olandan fazla, az olandan az vergi alınır.
  •  Vergiler, ancak kanunla konulur veya kaldırılır, “Kanunsuz vergi olmaz.”  Bu sayede kişilerin ödeyecekleri vergiyi önceden bilmesi sağlanarak, devlet karşısında hukuki güvenlikleri korunmuş olur.
Ülkemizde alınan vergileri üç başlık altında toplamak mümkündür.

1. Gelir Vergisi 
Gerçek kişilerin bir takvim yılında elde ettiği kazançlar bu vergi çeşidi kapsamına girer. Bunlar:
  • Ticari kazançlar
  • Zirai kazançlar
  • Ücretler
  • Serbest meslek kazançları
  • Gayrimenkul sermaye iratları
  • Menkul sermaye iratları
  • Diğer kazanç ve iratlardır.
2. Harcamalar Üzerinden Alınan Vergiler
Harcamalar üzerinden alınan vergi çeşidinde en çok bilinen vergiler sırasıyla “Katma Değer Vergisi” (KDV), “Özel Tüketim Vergisi” (ÖTV) ve “Motorlu Taşıtlar Vergisi” (MTV) dir.

3. 
Servet Üzerinden Alınan Vergiler
Son vergi çeşidimiz olan bu vergi kapsamına “Emlak Vergisi”, “Veraset Vergisi” ve “Genel Servet Vergisi” gibi vergiler girmektedir.


Hatice Yıldız