Fazla Mesai Ücreti Nedir, Nasıl Hesaplanır?

FAZLA MESAİ NEDİR?

Çalışma sürelerinin esasları 4857 Sayılı İş Kanunu’nun 41. Ve 63. Maddelerinde düzenlenmiş olup, 63. maddenin 3. Fıkrasına dayanılarak bu esaslar çerçevesinde 06.04.2004 tarihli İş Kanununa İlişkin Fazla Çalışma ve Sürelerle Çalışma Yönetmeliği ile uygulama şekilleri hüküm altına alınmıştır. İş bu düzenlemelerle belirtilen haftalık ve günlük normal çalışma sürelerinin üzerinde yapılan çalışmalar ‘FAZLA MESAİ’ olarak nitelendirilmekle, özel şekillerle ücretlendirilir.


FAZLA MESAİNİN ÖNEMİ

İşçilik alacağı davalarının genelinde fazla mesai kalemi en yüksek alacak miktarını oluşturmaktadır. Zira ülkenin genel şartlarına bakıldığında pek çok işkolunda fazla mesaili çalışmalar yapıldığı, genel tatil ve resmi tatillerde kanuni izin haklarının kullandırılmadığı görülmektedir. Fazla mesai alacaklarına zamlı ücret ödenmesi gerektiği göz önüne alındığında, çok yüksek alacak miktarlarının çıkması kaçınılmazdır. Ayrıca Yüksek Mahkeme içtihatlarına göre işverenin fazla mesai ücretlerini ödememesi işçi açısından iş akdini haklı fesih nedeni de sayılmaktadır. Bu nedenlerle hem işverenin hem de işçinin mağduriyet yaşamaması için fazla mesainin esasları konusunda bilinçlenmeleri, hak ve sorumluluklarının farkına varmaları şarttır.


FAZLA MESAİ ÜCRETİ NASIL HESAPLANIR

      İş Kanunu 63. Maddeye göre haftalık çalışma süresi 45 saati aşan çalışmalar fazla mesaili çalışma olarak nitelendirilir. Aksi sözleşmede kararlaştırılmamışsa bu süre haftanın iş günlerine eşit olarak bölünerek uygulanır. Eğer haftalık çalışma süresi iş günlerine eşit olarak bölünmeyecekse, bir gün için 11 saati geçemez. Geçerse haftalık 45 saat aşılmamış olsa bile 11 saati aşan çalışma fazla mesai esasına göre ücretlendirilecektir.

     İş Kanunu gece çalışmaları için özel bir düzenleme getirmiştir. 69. Maddeye göre gece çalışmaları 7.5 saati geçemez. Yüksek Mahkeme içtihatlarına göre işçinin haftalık çalışma süresi 45 saati aşmamışsa bile, gece çalışması 7.5 saati aşmışsa fazla mesai ücreti ödenmesi gerekmektedir. Ancak turizm, özel güvenlik ve sağlık hizmeti yürütülen işlerde işçinin yazılı onayının alınması şartıyla yedi buçuk saatin üzerinde 11 saate kadar gece çalışması yaptırılabilir.

      Fazla çalışmanın her saati için verilecek ücret, normal çalışma ücretinin saat başına düşen tutarının yüzde elli yükseltilmesiyle ödenir. Örneğin: haftalık 1 saat fazla mesaili çalışmanız olmuşsa, bu 1 saat için size ödenen normal ücretinize ek olarak bu ücretin yüzde ellisine denk düşen ücret miktarının da size ödenmesi gerekecektir.

    Fazla çalışma sürelerinin toplamı bir yılda 270 saati aşamaz. İş akdi ile düzenlenecek fazla mesai süresi bir yıl için 270 saati aşamayacağı gibi, 270 saati aşan çalışmaların ücreti fazla mesai ücreti şeklinde ödenmelidir.

ARA DİNLENMELER ÇALIŞMA SÜRESİNDEN DÜŞÜLÜR MÜ?

Evet, ara dinlenmeler çalışma sürelerinden düşülerek hesaplama yapılır.

HANGİ İŞLERDE FAZLA MESAİ YAPILAMAZ

İş kanununun 63. Maddesi son fıkrası gereği sağlık kuralları bakımından günde ancak 7.5 saat ve daha az çalışılması gereken işlerde ve 69. Maddeye göre gece çalışması sayılan saatlerde yapılan işlerde, maden ocakları, kablo döşemesi, tünel işleri gibi işlerin yer ve su altında yapıldığı işlerde fazla mesai yaptırılamaz.

FAZLA MESAİ YAPILABİLMESİ İÇİN İŞÇİNİN ONAYI GEREKLİ Mİ?

Evet, gereklidir. İş kanunu ve mevzubahis yönetmelik fazla çalışma yapılabilmesi için işçinin yazılı onayının alınmasını şart koşmuştur.

İŞÇİ, FAZLA MESAİLİ ÇALIŞMALARI KARŞILIĞINDA ÜCRET YERİNE SERBEST ZAMAN KULLANABİLİR Mİ?

Evet, işçinin böyle bir hakkı da bulunmaktadır. İşçi yaptığı 1 saat fazla çalışma karşılığında 1 saat 30 dakika serbest zaman kullanabilir. İşçinin bu hakkını kullanabilmesi için işverene yazılı olarak başvurması gerekmektedir.

FAZLA SÜRELERLE ÇALIŞMA- FAZLA ÇALIŞMA AYRIMI

Fazla sürelerle çalışma ile fazla çalışma birbiriyle karıştırılmamalıdır. İşçi ile işveren sözleşme özgürlüğü çerçevesinde haftalık 45 saatten daha az çalışma süresi belirleyebilirler. Bu belirlenen çalışma süresinden fazla yapılan ve fakat yine de haftalık 45 saati aşmayan çalışmalar fazla sürelerle çalışma olarak adlandırılır. Fazla sürelerle çalışmada her bir saat fazla çalışma için verilecek ücret, normal çalışma ücretinin saat başına düşen miktarının yüzde yirmibeş yükseltilmesiyle ödenir. 45 saati aşan çalışma normal fazla mesai olarak değerlendirilir ve normal fazla mesai gibi ücretlendirilir.

FAZLA MESAİDE İSPAT YÜKÜ

Fazla çalışma yapıldığının ispat yükü işçi üzerindedir. İşveren fazla mesai ücretinin işçiye ödendiğini iddia ediyorsa, bu iddiasını ispatlamakla mükelleftir. Bu noktada ücret bordroları büyük önem arz eder. Yargıtay’ın yerleşik içtihatlarına göre imzalı ücret bordrolarında fazla mesai yapıldığı anlaşılıyorsa, işçi tarafından gerçekte daha fazla çalışma yapıldığının ileri sürülmesi mümkün değildir. İşçi tarafından imzalanmış ücret bordroları fazla mesai yönünden kesin delil oluşturur, ve işçi aksini iddia ediyorsa kesin delil göstermelidir. Bu nedenle işçiler ücret bordrolarını imzalarken içeriğini incelemeli, bordroda ücreti ödendiği belirtilen fazla mesai miktarından daha fazla çalışmışlarsa bordroyu imzalamamalı veya bu hususta ihtirazi kayıt ekleyerek imzalamalıdırlar.

FAİZ

Kıdem tazminatına mevduata uygulanan en yüksek faiz uygulanır. Faiz başlangıç tarihi iş sözleşmesinin feshi tarihidir.

ZAMANAŞIMI

Kıdem tazminatında zamanaşımı on yıldır. Bu süre de iş sözleşmesinin feshi tarihinde işlemeye başlar.