Türkiye'de Şirket Kuruluşuna İlişkin Rehber

6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu (“TTK”) uyarınca ticaret şirketleri kollektif, komandit, anonim, limited ve kooperatif şirketlerden oluşmaktadır. TTK kapsamında kollektif ile komandit şirket şahıs; anonim, limited ve sermayesi paylara bölünmüş komandit şirket ise sermaye şirketi sayılmaktadır.  

2012 yılında yürürlüğe giren TTK ile şirketler hukuku alanında tek ortaklı şirket, tek üyeli yönetim kurulu, yönetim kurulu üyelerinin pay sahibi olma zorunluluğunun ortadan kaldırılması, ultra vires yasağının kaldırılması gibi birçok önemli değişiklik yapılmıştır.

Uygulamada gerek yerli gerekse yabancı yatırımcı ve girişimciler tarafından limited ve anonim şirket kuruluşu tercih edilmektedir. Bu sebeple Türkiye’de şirket kuruluşu hakkında pratik bir rehber niteliğindeki bu makalemizde limited ve anonim şirket kuruluş işlemleri üzerinde durulacaktır.

1.       ANONİM VE LİMİTED ŞİRKET KURULUŞ İŞLEMLERİ

Limited ve anonim şirketlerin kuruluşu için öncelikle Merkezi Sicil Kayıt Sistemi (“MERSIS”) olarak tanımlanan ve Gümrük ve Ticaret Bakanlığı’nın denetimindeki veri tabanı üzerinden işlemler başlatılmaktadır.

MERSIS sistemi üzerinden esas sözleşme hazırlandıktan sonra gerekli tüm belgelerle birlikte şirketin kurulacağı yerde bulunan Ticaret Sicil Müdürlüğüne tescil için başvuru yapılmaktadır.

Sicil kayıtları Türkçe olarak tutulduğundan, yabancı bir hukuka tabi olarak yabancı bir ülkede düzenlenmiş belgelerin Türk konsolosluğundan veya Yabancı Resmi Belgelerin Tasdiki Mecburiyetinin Kaldırılması Sözleşmesi hükümlerine göre tasdik ettirilmesi ve noter onaylı Türkçe çevirisi ile birlikte müdürlüğe verilmesi zorunludur.

1.   1. Anonim Şirket Kuruluş İşlemleri

TTK kapsamında anonim şirket, sermayesi belirli ve paylara bölünmüş olan, borçlarından dolayı yalnız malvarlığıyla sorumlu bulunan şirkettir. Pay sahipleri, sadece taahhüt etmiş oldukları sermaye payları ile ve şirkete karşı sorumludur. Anonim şirketler kanunen yasaklanmamış her türlü ekonomik amaç ve konular için kurulabilir.

Anonim şirketlerin kuruluşu için gerekli minimum sermaye tutarı 50.000.-TL’dir ve anonim şirketler asgari 1 ortak ile kurulabilmektedir. Kayıtlı sermaye sistemini kabul etmiş halka açık olmayan anonim şirketlerin başlangıç sermayesinin ise 100.000.-TL. den az olmaması gerekmektedir.

Anonim şirketlerin kuruluşu için ticaret siciline aşağıda sayılan belgelerin sunulması gerekmektedir:

  • MERSIS üzerinden hazırlanan, kurucuların imzaları noter tarafından onaylanmış veya ticaret sicili müdürü veya yardımcısı huzurunda imzalanmış esas sözleşme, 
  • Yönetim kurulu veya temsile yetkili üyeler tarafından imzalanan kuruluş başvuru dilekçesi,
  • Yetkililer tarafından imzalanmış kuruluş bildirim formu,
  • Pay bedellerinin en az yüzde yirmi beşinin Kanuna uygun olarak bankaya yatırıldığını gösterir banka mektubu,
  • 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanunun 39’uncu maddesine göre sermayenin on binde dördünün ödendiğine dair banka dekontu,
  • Ayni sermaye konulması halinde, ayni sermayeye ilişkin değerleme raporları, sicile şerh yazısı gibi gerekli belgeler,
  • Kuruluşu Bakanlık veya diğer resmî kurumların iznine veya uygun görüşüne tabi olan şirketler için bu izin veya uygun görüş yazısı,
  • Oda kayıt beyannamesi,
  • Pay sahibi olmayan yönetim kurulu üyelerinin görevi kabul ettiklerine ilişkin; imzaları noter onaylı belge,
  • Yabancı uyruklu gerçek kişi ortakların tercüme edilmiş noter onaylı pasaport suretleri, vergi dairesinden alınacak vergi numarası veya yabancılara mahsus kimlik numaralarını gösteren belge ayrıca Türkiye'de ikamet ediyor ise noter onaylı ikamet tezkeresi,
  • Yabancı tüzel kişinin kurucu olması halinde, Türkiye’de şirket kurulmasına ilişkin yönetim kurulu kararı, güncel durumu gösterir faaliyet belgesi ile şirket adına imza atan kişilerin yetkisini gösteren belgeler,
  • Tüzel kişinin yönetim kuruluna seçilmesi halinde, tüzel kişi ile birlikte ve tüzel kişi adına, kendisi tarafından belirlenen gerçek kişinin adı-soyadı, adresi, uyruğu ve T.C. Kimlik numarasını (yabancı uyruklularda vergi numarası veya yabancılara mahsus kimlik numarası) içerecek şekilde alınmış tüzel kişi yönetim kurulu üyesinin yetkili organ kararının noter onaylı örneği ile tüzel kişi adına yabancı uyruklu bir gerçek kişi belirlenmesi ve bu yabancı uyruklu gerçek kişinin de Türkiye’de ikamet ediyor olması  halinde, ikamet tezkeresi ve Türkçe tercümeli noter tasdikli pasaport sureti,
  • Yönetim kurulu üyesinin ortaklar dışından atanan yabancı uyruklu tüzel kişi olması halinde tüzel kişinin güncel sicil kayıtlarını içeren belge (Bu belgenin, şirketin tabi bulunduğu ülkedeki noterler tarafından ve o ülkedeki Türk Konsolosluğu veya Türkiye’deki Dışişleri Bakanlığı tarafından ya da Yabancı Resmi Belgelerin Tasdiki Mecburiyetinin Kaldırılması Sözleşmesi hükümlerine göre onaylanmış ve bunların noterden onaylı Türkçe çevirilerinin de yaptırılmış olması gerekir.),
  • Şirketi temsil ve ilzama yetkili kılınan kişilerin noter huzurunda düzenlenmiş, şirket unvanı altında atılmış imza beyannameleri.

Esas sözleşmenin yazılı şekilde yapılması ve bütün kurucuların imzalarının noterce onaylanması veya esas sözleşmenin ticaret sicili müdürü yahut yardımcısı huzurunda imzalanması şarttır.

Esas sözleşmede şirketin ticari unvanı ve merkezi, işletme konusu, şirketin sermayesi ile her bir payın itibari değeri, pay senetlerinin nama veya hamiline yazılı olacakları, varsa eğer paylara tanınan imtiyazlar ve devir sınırlamaları, yönetim kurulu üye sayıları, bunlardan şirket adına imza koymaya yetkili olanlar gibi hususlar düzenlenmektedir. İlk yönetim kurulu üyeleri de esas sözleşme ile belirlenmektedir.

Anonim şirketin, esas sözleşmeyle atanmış veya genel kurul tarafından seçilmiş, bir veya daha fazla kişiden oluşan bir yönetim kurulu bulunur. Yönetim kurulu üyeleri en çok üç yıl süreyle görev yapmak üzere seçilir. Bir tüzel kişi yönetim kuruluna üye seçildiği takdirde, tüzel kişiyle birlikte, tüzel kişi adına, tüzel kişi tarafından  belirlenen, sadece bir gerçek kişi de tescil ve ilan olunur.

TTK kapsamında esas sözleşmede öngörülmek şartı ile, belirli pay gruplarına, özellik ve nitelikleriyle belirli bir grup oluşturan pay sahiplerine ve azlığa yönetim kurulunda temsil edilme hakkı tanınabilir.

Anonim şirketlerde genel kurullar olağan ve olağanüstü toplanır. Olağan toplantı her faaliyet dönemi sonundan itibaren üç ay içinde yapılır.

1.   2.  Limited Şirket Kuruluş İşlemleri

Limited şirket, bir veya daha çok gerçek veya tüzel kişi tarafından bir ticaret unvanı altında kurulur; esas sermayesi belirli olup, bu sermaye esas sermaye paylarının toplamından oluşur. Ortaklar, şirket borçlarından sorumlu olmayıp, sadece taahhüt ettikleri esas sermaye paylarını ödemekle ve şirket sözleşmesinde öngörülen ek ödeme ve yan edim yükümlülüklerini yerine getirmekle yükümlüdürler. Limited şirket, kanunen yasak olmayan her türlü ekonomik amaç ve konu için kurulabilir.

Limited şirketin kuruluşu için gerekli minimum sermaye tutarı 10.000.-TL’dir ve asgari 1 ortakla kurulmalıdır.

Anonim ve limited şirketler kuruluş işlemleri bakımından büyük ölçüde benzemektedir. Bununla birlikte TTK uyarınca şirkette her ortağın koymuş olduğu sermaye payının 25 TL ve katları olması gerekmektedir. Esas sözleşmenin sermaye maddesi düzenlenirken sermaye paylarının itibari değeri ile ortağa ait pay adedi de belirtilmelidir.

Limited şirketlerde genel kurul müdürler tarafından toplantıya çağrılır. Olağan genel kurul toplantısı, her yıl hesap döneminin sona ermesinden itibaren üç ay içinde yapılır.

Şirketin sözleşmesi ile yönetimi ve temsili, müdür sıfatını taşıyan bir veya birden fazla ortağa veya tüm ortaklara ya da üçüncü kişilere verilebilir. En azından bir ortağın, şirketi yönetim hakkının ve temsil yetkisinin bulunması gerekir.

1.  3. Anonim ve Limited Şirketler Arasındaki Farklar

Türk hukukunda pay sahibinin sorumluluğu açısından her iki şirkette de ortakların sorumluluğu şirkete koymayı taahhüt ettikleri sermaye ile sınırlıdır. Genel olarak anonim şirket şirketin yönetimi ve denetimi açısından daha detaylı düzenlemelere tabidir ve vergisel avantajlar uygulanmaktadır. Diğer yandan regüle edilen bankacılık gibi bazı alanlarda kuruluş ve faaliyet izni alınabilmesi için anonim şirket olarak kurulmuş bulunmak gerekmektedir.

Aşağıda yol gösterici olması açısından anonim ve limited şirket arasındaki farklar kısaca değerlendirilecektir:

 

ŞİRKET TİPİ

ANONİM

LİMİTED

Minimum sermaye

50.000.-TL

 

10.000.-TL

Halka Açılma

Mümkün

 

Mümkün Değil

Ortakların Kamu Borçlarından Sorumluluğu

Bulunmamaktadır.

Bulunmaktadır.

Kanuni Temsilcilerin Kamu Borçlarından Sorumluluğu

Bulunmaktadır.

Bulunmaktadır.

Pay devri

Yönetim kurulunun izni olduğu takdirde kolaylıkla gerçekleştirilebilir.

 

Yazılı ve noterden onaylı sözleşme gerekmektedir.

Vergiden İstisna

Anonim şirket pay devirlerinde vergi istisnası tanınmıştır.

 

Pay devrine ilişkin vergi istisnası bulunmamaktadır.